Chụp TIME-LAPSE: Hướng dẫn toàn tập A-Z

Time-lapse là phương pháp chụp ảnh thú vị nhưng vẫn còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Về cơ bản, time-lapse cũng là một dạng stop-motion (chụp liên tục nhiều tấm ảnh và ghép thành video) nhưng đặc biệt hơn là nó được tua nhanh thời gian thực trong khi stop-motion vẫn diễn ra với tốc độ bình thường. Bài viết của daihocsi - vnphoto sẽ cho chúng ta những điều cơ bản về kỹ thuật này.

1. Nguyên tắc cơ bản
2. Tại sao phải chụp Time-lapse ?
3. Một số hình thức Time-lapse khác 
4. Khuyến cáo
5. Thiết bị chụp
6. Thông số kỹ thuật 
7. Thời điểm và địa điểm thích hợp để chụp Time-lapse
8. Xử lý hậu kỳ
9. Một số thủ thuật
10. Giới hạn của bài viết
11. Lời kết

 

1/ NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA TIME-LAPSE
a. Khi chụp liên tiếp mỗi giây một frame ảnh rồi ghép lại thành video và chiếu với tốc độ 30 hình/giây hoặc cao hơn, thời gian thực sẽ được tua nhanh ít nhất 30X.
b. Thời gian chụp hết 1 frame ảnh càng lâu hoặc thời gian delay giữa các frame càng lâu thì thời gian của video sẽ càng được tua nhanh hơn. 
c. Đấy là lý do mình tạm gọi kỹ thuật này là “Tua nhanh thời gian”, nhằm giúp mắt người thấy rõ được những chuyển động rất chậm (hoa nở, mây trôi) hoặc tua nhanh chuyển động bình thường nhằm tăng “kịch tính” cho khung cảnh.
d. Cứ mỗi giây video Time-lapse cần có 30 frame ảnh (30fps), thì sau 1 phút bạn sẽ cần 1800 frame ảnh. Nên có những clip tiêu tốn đến hàng chục ngàn tấm ảnh là chuyện rất bình thường.
e. Kỹ thuật Time-lapse này ngược lại với kỹ thuật Time-warp (làm chậm thời gian) - bằng cách quay phim với tốc độ khung hình 10,000 hình/giây, sau đó phát lại với tốc độ khung hình thông thường 30fps để chúng ta có thể thấy rõ những chuyển động rất nhanh như đạn bắn, vỡ ly …

2/ TẠI SAO PHẢI CHỤP TIME-LAPSE ?
a. Tận dụng khả năng phơi sáng của máy ảnh DSLR để chụp được những vệt sáng hoặc vệt nhòe (motion blur) trên đường, việc này giúp nhấn mạnh tốc độ (speed) và chuyển động (motion). Đây cũng là lý do quan trọng nhất và các bạn thấy đại đa số các clip Time lapse được thực hiện là cảnh giao thông trên thế giới.
b. Chụp bằng DSLR cho độ phân giải cao (4K, 5K) hơn nhiều so quay phim (thường chỉ là Full HD).
c. Chất lượng ảnh chụp luôn đẹp hơn so với quay phim đối với bất cứ máy ảnh DSLR nào.
d. Có thể delay giữa các frame khi chụp, qua đó khi phát ở tốc độ 30 hình/giây (fps), thời gian thực sẽ được tua nhanh, giúp tăng tốc những chuyển động bình thường vốn chậm hoặc rất chậm: mây bay, mặt trời mọc/lặn và đặc biệt là hoa nở. Ví dụ:

• Khi chụp cảnh xe chạy ban đêm, cứ mỗi giây bạn chụp 1 ảnh, khi chiếu clip với tốc độ 30fps, bạn đã "tăng tốc" cho xe cộ gấp 30 lần.
• Khi chụp hoa nở, cứ mỗi 5 phút bạn chụp 1 ảnh, khi chiếu clip với tốc độ 30fps, bạn đã tua nhanh thời gian thực gấp: 5 x 60 giây x 30fps = 9000 lần

e. Trên hết, khi chụp Time-lapse, bạn sẽ thấy được sự sôi động của cảnh chụp, nhấn mạnh hoặc có thể nói là phóng đại sự chuyển động và tốc độ, qua đó thấy được sự năng động của khung cảnh. 

3/ MỘT SỐ HÌNH THỨC TIME-LAPSE KHÁC
a. Drive-lapse: cắm máy ảnh trên nóc xe hơi hoặc xe đạp, xe máy để chụp exposure time (1/100 giây vào ban ngày hoặc 1/25 giây vào ban đêm), chụp 3 frame/giây (Continuous), khi phát video 30fps, bạn có thể tua nhanh tốc độ di chuyển của xe tới 10 lần. Cẩn thận: do camera luôn di chuyển theo xe, nên bạn phải chắc chắn rằng sensor máy ảnh không bị bụi trước khi chụp, nếu không bạn sẽ phải rất vất vả để "xóa mụn" hàng ngàn frame ảnh với góc chụp khác nhau theo đường đi của xe. Dưới đây là ví dụ mình đã thực hiện cách đây gần 1 năm:

Kết hợp cả Time-lapse & Drive-lapse mình đã "chào mừng" khai trương Hầm Thủ Thiêm ở trên vào cuối năm 2011.

b. Floral Time lapse: mắt thường không thể xem được quá trình hoa nở, nên nếu cứ 5-10 phút bạn chụp 1 frame, rồi chiếu video 30fps, bạn đã tua nhanh tốc độ hoa nở từ 9000-18000 lần, quá trình hoa nở mất 10 tiếng ấy sẽ chỉ diễn ra trong vòng 2-5 giây. Thêm nữa, khi mình chụp time-lapse hoa mai nở ở dưới, kinh nghiệm cho thấy hoa mai chỉ nở vào tầm 3h-6h sáng, còn ngoài thời gian trên, dù có tưới nước ấm, phơi nắng kiểu gì thì hoa vẫn không "chịu" nở:

4/ KHUYẾN CÁO KHI CHỤP TIME-LAPSE
a. Đầu tiên phải kể đến chính là tuổi thọ màn trập (shutter): có lẽ không cần bàn nhiều đến mức độ hao mòn shutter, vì cứ 1 giây video Time-lapse thành phẩm sẽ tiêu tốn 30 tấm ảnh (30fps). Mình đã “đốt” con Canon 60D hết 30,000 shot chỉ trong …hơn 1 tháng đi chụp Time-lapse. Cho nên lời khuyên chân thành của mình là: 

• Nếu bạn “tiếc” shutter thì không nên nghĩ đến chuyện chụp Time-lapse nữa.
• Còn nếu muốn tạo ra những clip ấn tượng, hoặc xa hơn là những tác phẩm để đời, thỏa mãn đam mê thì việc hao mòn shutter không còn ý nghĩa nữa, vì nó là thứ linh kiện có thể thay thế chính hãng được. Khi ấy, mình và mọi người mong chờ xem các clip Time-lapse ấn tượng do chính bạn thực hiện.
• Tuy nhiên, với những gì mình chia sẻ tại đây, hãy yên tâm rằng các bạn sẽ ít tốn shot hơn mình và chụp TL đạt tỷ kệ thành công cao hơn. Do hồi đó (cách đây hơn 1 năm) khi mình mới tìm hiểu kỹ thuật này và chưa có kinh nghiệm cho nên đã phải ...thí nghiệm rất nhiều để đúc kết từ từ. Dưới đây là clip TL đầu tay mình thực hiện (với sự hỗ trợ của cậu em trai):
  

b. Thời gian, sức khỏe, tiền bạc: đây là 3 trong số những thứ đáng giá nhất của mỗi người

• Thời gian: chắc chắn nếu mê món Time-lapse này bạn sẽ dành rất nhiều thời gian hơn so với quay phim bình thường để có được shot đẹp, hơn nữa khi chụp Time-lapse bạn có thể vô tận để sáng tạo do thừa hưởng được nhiều kỹ thuật của nhiếp ảnh, cho nên video bạn thực hiện được sẽ không còn đơn thuần là "clip đời thường" nữa.
• Sức khỏe: thực tế của mình thì sau khi làm được clip Time-lapse đầu tiên, mình đã mê món này kinh khủng và luôn chụp Time-lapse trong mỗi lần đi chụp ảnh “phơi cao”. Việc leo trèo lên nóc cao ốc để chụp (không phải nóc cao ốc nào cũng ngăn nắp, gọn gàng và có chỗ đứng thuận tiện, có lần sau khi lên sân thượng của 1 cao ốc ở trung tâm thành phố, mình còn phải leo lên bên cạnh … cột thu lôi để có góc máy như ý), rồi còn gặp mưa gió, nhiều khi còn đi chụp lại vì thấy chưa vừa ý.
• Tiền bạc: tùy mức độ đầu tư vào máy móc của bạn chi phí có thể khác, tuy nhiên đây không phải vấn đề quá to tát vì đa số ACE chúng ta ở đây coi nhiếp ảnh như một sở thích và đam mê, lấy tiền để nuôi đam mê là chuyện hết sức bình thường.

c. Làm chủ kỹ thuật nhiếp ảnh cơ bản: bạn chỉ nên áp dụng kỹ thuật này khi bạn đã có thể hoàn toàn làm chủ exposure của máy ảnh: tốc độ chụp (exposure time), khẩu độ (aperture), độ nhạy sáng (ISO), cân bằng trắng (White Balance). Nếu không thì mình đảm bảo bạn sẽ nản lòng nếu tiếp tục.
d. Dựng phim: bạn cần biết dựng phim cơ bản, ít nhất là ghép các frame ảnh đã được chụp liên tục (image sequence) thành 1 video.

5/ THIẾT BỊ ĐỂ CHỤP TIME-LAPSE
a. Camera + lens: 

• Bất cứ máy ảnh nào từ DSLR hay Point & Shoot miễn gắn được wired remote là đều có thể chụp được. Tuy nhiên mình khuyên nên dùng DSLR để có được chất ảnh tốt và tùy chỉnh được theo ý muốn.
• Tùy góc cảnh và bố cục khung hình, bạn có thể chọn tiêu cự lens phù hợp: từ Fisheye, ultra wide, normal cho đến tele và thậm chí super tele.

b. Tripod: không thể thiếu, có thể gọi là "vật bất ly thân". Trong suốt quá trình chụp bạn phải giữ tripod luôn cố định, nếu vì bất cứ lý do gì làm thay đổi vị trí tripod: va quệt tay chân, do mưa gió thì đảm bảo clip đó nhìn sẽ rất …non-pro. Trong trường hợp bạn dùng Dolly ngang hoặc tròn để có những góc panning độc đáo, vẫn phải đảm bảo vị trí giữa camera và đế gắn camera trên Dolly luôn cố định.
c. Timer-remote: đây mới chính là “trái tim” của hệ thống với tác dụng tạo ra các time interval (tạm gọi là những khoảng thời gian đều nhau) mà máy sẽ chụp (tức trigger được lệnh “bắn”). Ví dụ: "bắn" sau mỗi 1 giây hoặc 2 giây (chụp xe cộ di chuyển), 5 giây (khi chụp mây), 5 phút hay 10 phút (chụp hoa nở)... Ngoài ra, timer remote còn có màn hình LCD giúp các bạn tùy chọn được số lượng frame cần chụp và theo dõi quá trình chụp (đã chụp/còn bao nhiêu frame), việc này rất có ích để ước lượng thời gian của video thành phẩm sẽ là bao lâu.
d. Wired remote: đôi khi mình còn dùng luôn dây bấm mềm rồi Lock nút chụp để máy “bắn” liên thanh, như vậy để hạn chế tới mức tối thiểu thời gian delay giữa các frame, giúp chuyển động giữa các frame càng mướt hơn. Bạn nhớ chuyển máy ảnh qua chế độ chụp Continuous.
e. Interval timer shooting: đây là tính năng có sẵn trong 1 số dòng máy Nikon: D300, D300s, D7000... rất tiện lợi và gọn gàng, khỏi dây nhợ dài dòng.

6/ THÔNG SỐ KỸ THUẬT: sau khi máy móc đã sẵn sàng (lock & load), thì chuẩn bị “khai hỏa” nào
a. Chế độ M: chọn exposure thích hợp cho cảnh chụp và giữ nguyên thông số (Tốc độ và khẩu độ) luôn cố định cho tất cả các frame, khi ánh sáng môi trường thay đổi, bạn sẽ thấy rõ sự thay đổi này. Còn nếu để Auto, Av hay Tv thì các frame lúc nào cũng sáng đều hoặc thấm chí là frame tối frame sáng không đều hoặc không liền mạch, và đương nhiên sẽ không còn nhận thấy sự biến đổi "mượt mà" khi ánh sáng môi trường thay đổi.
b. ISO: cố định trong suốt quá trình chụp, chỉ khi nào qua 1 shot khác mới nên thay đổi ISO. Điều đặc biệt là ở chỗ: bình thường ai cũng sẽ khuyên bạn nên chụp ảnh ở ISO thấp nhất có thể để hạn chế noise, đều này hoàn toàn hợp lý. Nhưng nhiều khi chụp trời tối và bạn phải mở khẩu độ hết cỡ mà vẫn chưa đủ sáng, thì cũng đừng ngần ngại tăng ISO lên 1600, cho dù có noise đấy nhưng khi bạn resize frame ảnh JPEG từ 2K/3K/4K/5K xuống Full HD (1920px) thì cũng đã giúp khử noise rồi, hơn nữa tiết tấu của clip Time-lapse rất nhanh, sự tập trung của người xem sẽ không còn chỗ cho noise nữa đâu.
c. White Balance (WB) cố định: không nên dùng Auto WB vì rất dễ làm các frame hình có tông màu khác nhau, dẫn đến clip thành phẩm nhìn sẽ không đồng màu. Tuy nhiên, các dòng máy mới hiện nay đã được cải thiện khả năng AWB rất chính xác nên bạn có thể thử, đặc biệt là chụp những cảnh chuyển trời bình minh & hoàng hôn.
d. Độ phân giải ảnh: như đã nói ở trên, khi chụp Time-lapse, bạn có thể chụp ở độ phân giải cao nhất của máy, như vậy clip thành phẩm sẽ có độ phân giải “khủng” 4K hoặc 5K, hơn rất nhiều so với quay video (Full HD). Tuy nhiên, chỉ nên chụp JPEG chứ đừng chụp RAW vì sẽ rất tốn dung lượng thẻ nhớ, tốn pin, máy buffer chậm và lưu file không kịp. Mình thường để tùy chọn chất lượng ảnh là S (tầm 2K pixel) vì hầu hết clip Time-lapse thành phẩm của mình chỉ là Full HD (1920x1080)
e. Auto focus (AF) hay Manual Focus (MF)? Giả sử lúc đang chụp có con chim hay chiếc lá bay qua, nếu để AF thì DOF tại frame đó sẽ khác những frame còn lại, hơn nữa lại tốn thời gian và pin để focus nữa. Cho nên câu trả lời nhất định là MF. Thực ra thì bạn nên AF trước khi chụp, sau đó chuyển qua MF rồi cứ thế mà “phạch phạch” hoặc “chẹt chẹt” thui. Còn nếu bạn có thể focus chính xác bằng tay với MF thì quá tốt rồi, và bạn sẽ càng có thể lợi thế để thực hiện thủ thuật ở phần 9a bên dưới.
f. Exposure time vs. Time interval: Bạn nên giảm thời gian delay giữa các frame (tức là thời gian từ lúc kết thúc frame này đến khi bắt đầu frame kế tiếp), như vậy video TL sẽ mướt (smooth) hơn, ko bị cảm giác "nấc cục". Nên chỉnh exposure time sao cho gần bằng interval time, giả sử exposure time là 1.6 giây thì time interval nên là 2 giây, coi như chỉ cho máy có 0.4 giây để "nghỉ ngơi". Thực tế, khi mình chụp TL thì thường cho máy ko còn thời gian để "thở" luôn, cứ "phạch phạch" liên tục cho đủ số lượng frame cần thiết mới dừng.
g. FPS (frame per second): đây cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến chất lượng của 1 clip Time-lapse, mình thường làm 25 - 30fps. Tuy nhiên, đối với những cảnh có chuyển động nhanh, bạn chỉ nên làm FPS cao khi thời gian delay giữa các frame thật ngắn, nếu không thì người xem sẽ chóng mặt và buồn nôn lắm. Còn những cảnh như chụp hoa nở thì ngược lại, thời gian delay phải tương đối dài (5-10 phút) vì hoa nở rất rất chậm. Tưởng chừng như việc xác định FPS này là thuộc về khâu Xử lý hậu kỳ, những thực ra ngay từ trước khi chụp Time-lapse, bạn cần xác định rõ FPS sẽ là bao nhiêu, vì nó sẽ ảnh hưởng đến tốc độ tổng thể của cả clip TL, từ đó mình sẽ quyết định được cả exposure time lẫn time interval là bao nhiêu cho vừa phải.
h. Một số setting điển hình khi dùng Timer remote (đương nhiên bạn có thể tùy chỉnh cho đúng ý đồ của mình):

• Phơi sáng ban đêm: exposure time 1.6 giây, time interval 2 giây.
• Đường phố ban ngày: exposure time 1/100 giây hoặc 1/20 giây (để có motion blur), time interval 1 giây
• Hoa nở: exposure time 1/60 giây, time interval 5 - 10 phút.
• Mây: exposure time 1/60 giây, time interval 2 - 5 giây.
• Thác nước (motion blur): exposure time 0.5 giây, time interval 1 giây.
• Công trường hoặc cảnh dàn dựng sân khấu: exposure time 1/50 giây, time interval từ 5 giây trở lên.
• Dòng người di chuyển (motion blur): exposure time 0.6 - 1.6 giây, time interval từ 1 - 2 giây trở lên. (Tham khảo clip Hoa Mai nở mình làm ở trên, có dùng filter ND-8 vào ban ngày).

j. Khi dùng Wired remote (dây bấm mềm):

• Chụp với exposure time tương tự như ở trên, còn time interval thì bạn không cần quan tâm nữa.
• Bạn chỉnh camera ở chế độ chụp Continuous và Lock phím chụp trên remote, cách này có hạn chế là bạn phải tự đếm số lượng frame đã chụp để dừng lại cho đúng lúc vì camera chỉ biết "bắn" và "bắn" liên tục thôi. Nhưng lợi ích rất lớn là: làm cho video rất smooth, vì lúc đó bạn "bóp cổ" trigger phải bắn liên thanh cho nên mọi chuyển động trong sẽ liên tục và ít bị đứt quãng, do thời gian delay giữa các frame là rất ngắn.
• Thực tế, khi mình dùng cách này với Canon 60D để làm 2 clip Đông Tây ở trên và rất nhiều clip sau đó (chất lượng JPEG: S1) thì có thể bắn phá vô tư, nhưng với Nikon D90 thì chỉ bắn được 100 frame liên tiếp thôi do bị limit buffer. Tuy nhiên ngay lúc bị ngắt này, bạn chỉ cần Unlock nút chụp trên wired remote khoảng 1 giây sau đó Lock tiếp rùi cứ thế mà "phạch phạch" tiếp.